Ο Λιθότοπος, το παλιό Καγιαλί, είναι το χωριό που κάθε ταξιδιώτης της Κερκίνης αργά ή γρήγορα θα συναντήσει. Απλωμένος στο νότιο άκρο της λίμνης, σε ύψος περίπου 45 μέτρων, εκεί που ο Στρυμόνας χύνεται στα νερά της τεχνητής λίμνης, μοιάζει πραγματικά με φυσικό μπαλκόνι: μπροστά του η Κερκίνη, πίσω του ο κάμπος των Σερρών.
Το όνομά του δεν είναι τυχαίο: Λιθότοπος, «τόπος με πέτρα» – η ελληνική μετάφραση του παλιού τουρκικού Καγιαλή. Από ένα ταπεινό πεδινό χωριό, έγινε σημείο–αναφοράς, χάρη σε ένα μεγάλο τεχνικό έργο: το φράγμα της λίμνης Κερκίνης. Το πρώτο φράγμα χτίστηκε εδώ το 1932, μέσα σε μια εποχή που τα έλη αποξηραίνονταν και οι βάλτοι γίνονταν χωράφια. Τότε δημιουργήθηκε η τεχνητή λίμνη, αποστραγγίστηκε η γειτονική λίμνη Αχινού και ολόκληρη η περιοχή άλλαξε πρόσωπο: από βούρκος και κουνούπια σε γόνιμη γη και καλλιέργειες.
Στις αρχές της δεκαετίας του ’80, καθώς η λίμνη γέμιζε σιγά σιγά με φερτές ύλες, χτίστηκε νέο, ψηλότερο φράγμα και ενισχύθηκαν τα αναχώματα. Σήμερα το φράγμα δεσπόζει δίπλα στο χωριό – ένα μεγάλο ανθρώπινο έργο μέσα σε ένα τοπίο που, κόντρα σε όλα, παρέμεινε άγριο και ζωντανό.
Η λίμνη Κερκίνη, υγρότοπος διεθνούς σημασίας (Ραμσάρ) και Εθνικό Πάρκο, είναι πια το μεγάλο «θησαυροφυλάκιο» του τόπου: πάνω από 300 είδη πουλιών, με πελεκάνους, φλαμίνγκο, ερωδιούς και αμέτρητα ακόμη φτερωτά πλάσματα, κάνουν την περιοχή έναν από τους καλύτερους προορισμούς για ορνιθοπαρατήρηση στην Ευρώπη.
Τι να δεις & τι να κάνεις
Στον Λιθότοπο δεν έρχεσαι απλώς «να περάσεις». Έρχεσαι για να μείνεις 2–3 μέρες και να ζήσεις τη λίμνη από μέσα.
Εδώ θα βρεις:
Το φράγμα της Κερκίνης και τις όχθες της λίμνης Ιδανικές για περπάτημα, χαλαρές βόλτες και φωτογραφίες. Από το παρατηρητήριο στο φράγμα η θέα ανοίγει πανοραμικά: προς βορρά η λίμνη, προς νότο ο κάμπος. Σούρουπο να ’ναι κι ό,τι να ’ναι – σμήνη πουλιών, αντανακλάσεις στο νερό, ένα τοπίο που δεν χορταίνεται.
Γραφείο Προώθησης Οικοτουρισμού: Ένας μικρός «σταθμός γνώσης» με εκθέματα από πουλιά, έντομα, φυτά και ενημέρωση για το Εθνικό Πάρκο. Ιδανικό ξεκίνημα πριν βγεις στη φύση, για να ξέρεις τι βλέπεις.
Δραστηριότητες στη λίμνη και γύρω της: Μικρές επιχειρήσεις στο χωριό προσφέρουν:
βαρκάδες με τις χαρακτηριστικές ξύλινες μπλάβες,
ιππασία στις όχθες,
ποδηλασία σε ήπιες διαδρομές,
οργανωμένο birdwatching και φωτογραφικές εξορμήσεις.
Οι παλιές ιστορίες μιλούν για λάσπες, χωματόδρομους και ελονοσία. Σήμερα, ένας καλός ασφαλτοστρωμένος δρόμος σε φέρνει εύκολα στο χωριό, κι από εκεί ολόκληρη η λίμνη είναι στα πόδια σου.
Γεύσεις – τι αξίζει να δοκιμάσεις
Ο Λιθότοπος δεν είναι μόνο για να τον θαυμάζεις. Είναι και για να τον τρως…
Βουβαλίσιο κρέας: Η κτηνοτροφία – ειδικά η βουβαλοτροφία – έχει ξαναπάρει τα πάνω της. Μπριζόλες, λουκάνικα, μαγειρευτά από βουβάλι, αλλά και γαλακτοκομικά, δίνουν μια γεύση παλιού, «γεμάτου» φαγητού, όπως το έτρωγαν οι παλιοί.
Ψάρια της λίμνης και ψαρομεζέδες: Στις παραλίμνιες ταβέρνες θα βρεις ντόπιο ψάρι – γριβάδι, χέλι και άλλους μεζέδες – πάντα με θέα το νερό. Είναι από εκείνα τα γεύματα που δεν βιάζεσαι να τελειώσουν.
Τοπικά προϊόντα του κάμπου : Τυριά, πίτες, λαχανικά από τα αρδευόμενα χωράφια με σιτάρι, καλαμπόκι, τεύτλα, τριφύλλι. Η γεωργία εδώ είναι η βασική ζωή του χωριού, κι αυτό φαίνεται στο τραπέζι.
Ένα χωριό που ζει με τη λίμνη
Σήμερα ο Λιθότοπος αριθμεί γύρω στους 500–530 κατοίκους. Οι περισσότεροι ασχολούνται με:
γεωργία, στα γόνιμα χωράφια που δημιουργήθηκαν χάρη στα υδραυλικά έργα,
αλιεία, που συμπληρώνει το εισόδημα πολλών οικογενειών,
κτηνοτροφία και ιδιαίτερα βουβαλοτροφία, που ξαναφέρνει στο προσκήνιο παραδοσιακά προϊόντα,
και φυσικά τον οικοτουρισμό, που χρόνο με τον χρόνο δυναμώνει.
Για τον επισκέπτη, ο Λιθότοπος είναι μια από τις βασικές πύλες της λίμνης Κερκίνης:
εδώ θα κλείσεις τη βαρκάδα σου, εδώ θα ξεκινήσεις τη διαδρομή σου για παρατήρηση πουλιών, εδώ θα πιεις τον καφέ σου βλέποντας το νερό να αλλάζει χρώματα μέσα στη μέρα.
Ο Λιθότοπος δεν είναι «θέαμα». Είναι ένα χωριό ζωντανό, με ιστορία δεμένη με τα υδάτινα έργα του Στρυμόνα, αλλά και με την απλή καθημερινότητα των ανθρώπων του κάμπου. Κι αυτό τον κάνει ιδανική βάση για όποιον θέλει να γνωρίσει την Κερκίνη όχι βιαστικά, αλλά όπως της αξίζει: ήρεμα, σε 2–3 μέρες, με φαγητό, βόλτες και αληθινή επαφή με τον τόπο.
