Ο Χείμαρρος είναι από εκείνα τα χωριά που δεν φωνάζουν, αλλά σιγομιλούν. Φωλιασμένος στους πρόποδες των Κρουσίων, σε υψόμετρο γύρω στα 50 μ., ανάμεσα σε Σέρρες και Νιγρίτα, ζει σε ένα τοπίο με ρέματα, χαμηλούς λόφους και δροσερό αέρα. Το όνομά του – Χείμαρρος, «ορμητικό ρέμα» – δεν είναι τυχαίο: βόρεια του χωριού κυλά ο εποχιακός Ξηροπόταμος και λίγο πιο κάτω ενώνεται με τον Στρυμόνα.
Παλιά λεγόταν Κοπρίβα / Κοπροβά, από τη σλαβική λέξη για την τσουκνίδα. Ήταν μικτός οικισμός, με πάνω (χριστιανικό) και κάτω (μουσουλμανικό) μαχαλά. Μετά το 1913 εντάχθηκε στο ελληνικό κράτος, το 1927 πήρε το όνομα Χείμαρρος – και από κει και πέρα γράφει τη δική του, καθαρά προσφυγική ιστορία.
Ένα χωριό χτισμένο από πρόσφυγες
Ο σημερινός Χείμαρρος είναι σχεδόν ολοκληρωτικά παιδί της προσφυγιάς. Από τα χρόνια του Α΄ Παγκοσμίου, αλλά κυρίως μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή και την Ανταλλαγή του 1923, εγκαταστάθηκαν εδώ:
οικογένειες Ποντίων από τον Εύξεινο Πόντο,
οικογένειες Θρακιωτών από την Ανατολική Θράκη και τη Ρωμυλία.
Μιλάμε για περίπου 200 ποντιακές και 150 θρακιώτικες οικογένειες – ένας ολόκληρος κόσμος που ξεριζώθηκε και ξαναέστησε τη ζωή του από την αρχή σε αυτόν τον μικρό τόπο. Ήρθαν φτωχοί, χωρίς περιουσία, πολλοί μετά από καραντίνες σε στρατόπεδα υποδοχής. Το κράτος έδωσε όπως–όπως ξυλεία και υλικά για πρόχειρα σπίτια, άλλοι μπήκαν στα παλιά τουρκικά, μονόχωρα, πλινθόκτιστα σπιτάκια με χαμηλές στέγες.
Μερικά από αυτά τα σπίτια στέκουν ακόμη – μισοερειπωμένα, αλλά ζωντανά σημάδια μιας συνέχειας που δεν κόπηκε ποτέ.
Οι πρώτες χρονιές ήταν σκληρές: φτώχεια, λίγοι πόροι, ελώδες περιβάλλον, ελονοσία. Οι παλιές μαρτυρίες μιλούν για φθινόπωρα όπου «πέθαιναν πέντε–έξι άνθρωποι τη μέρα». Στον Β΄ Παγκόσμιο, ο Χείμαρρος πυρπολήθηκε, πιθανότατα από τα βουλγαρικά στρατεύματα. Κι όμως, παρά τις αρρώστιες, τις φωτιές, τη μετανάστευση προς τις πόλεις και τη Γερμανία, το χωριό ξανασηκώθηκε.
Σήμερα αριθμεί γύρω στους 500–530 μόνιμους κατοίκους.
Γη, κοπάδια και μια αγροτική αυτάρκεια
Ο Χείμαρρος είναι καθαρά αγροτοκτηνοτροφικό χωριό. Τα χωράφια είναι ημιορεινά, συνήθως μη αρδεύσιμα – γη που θέλει κόπο, όχι «χαϊδέματα».
Μέχρι το 1928, οι πρόσφυγες καλλιεργούσαν σχεδόν μόνο καλαμπόκι.
Με τη διανομή γης του 1932, κάθε οικογένεια πήρε περίπου 16 στρέμματα σε διάσπαρτα τεμάχια.
Στη συνέχεια μπήκαν στο παιχνίδι τα δημητριακά, ο καπνός και αργότερα το βαμβάκι, που στήριξαν οικονομικά το χωριό στις μεταπολεμικές δεκαετίες.
Η κτηνοτροφία έπαιξε επίσης καθοριστικό ρόλο: το κράτος μοίρασε βόδια για όργωμα, οι πρόσφυγες αγόρασαν πρόβατα, έστησαν κοπάδια. Πολλά ζώα χάθηκαν στην Κατοχή, αλλά ξαναφτιάχτηκαν μετά. Μέχρι τα τέλη του ’70, οι Χειμαρριώτες διατηρούσαν περίπου 2.000 πρόβατα και αντίστοιχες αγελάδες, που έβοσκαν σε κοινοτικά βοσκοτόπια στα υψώματα των Κρουσίων.
Σήμερα η αυτάρκεια έχει περιοριστεί, αλλά η αίσθηση «ζω από τη γη και τα ζώα μου» παραμένει βαθιά ριζωμένη.
Πόντιοι & Θρακιώτες – δύο μνήμες, ένας τόπος
Λαογραφικά, ο Χείμαρρος είναι ένα ζωντανό μίγμα:
Ποντιακή λύρα, πυρρίχιος (σέρα), ποντιακά τραγούδια.
Θρακιώτικες γαμήλιες παραδόσεις, τραγούδια της Ανατολικής Ρωμυλίας, γκάιντα.
Στην αρχή υπήρχαν αποστάσεις – οι μεν δεν παντρεύονταν εύκολα τους δε. Με τον χρόνο, όμως, οι δύο προσφυγικές ομάδες έδεσαν. Σήμερα, στο πανηγύρι του Προφήτη Ηλία ή της Αγίας Παρασκευής (ανάλογα με την ενορία), θα ακούσεις και λύρα και γκάιντα στο ίδιο γλέντι.
Χωριό με… ποδοσφαιρικό πάθος
Κι αν όλα αυτά σου φαίνονται βαριά, να και κάτι πιο «ανάλαφρο»:
ο Χείμαρρος είναι χωριό που λατρεύει το ποδόσφαιρο.
Η τοπική ομάδα έχει γράψει ιστορία στα ερασιτεχνικά πρωταθλήματα, και τα τελευταία χρόνια φλερτάρει με την άνοδο στη Γ΄ Εθνική. Όταν έχει αγώνα, δεν μιλάμε για… «λίγοι φίλαθλοι στο γήπεδο» – μιλάμε για χωριό ολόκληρο στην κερκίδα. Φωνές, κορνάκια, κασκόλ, καφές στο χέρι και σχόλια για τη διαιτησία που θα μπορούσαν να γίνουν λαογραφική μελέτη.
Φύση & βόλτες γύρω από το χωριό
Ο Χείμαρρος διαφέρει από τα πεδινά χωριά της λίμνης: εδώ το τοπίο είναι πιο λοφώδες, πιο πράσινο, με δροσερότερο κλίμα.
Τι μπορείς να κάνεις:
Βόλτα στα στενά και στα ρέματα: Περπάτημα ανάμεσα σε απλά σπίτια, μικρές πέτρινες γεφυρούλες, μονοπάτια κατά μήκος των ρεμάτων. Θα δεις ακόμη ερείπια παλιών πλινθόκτιστων σπιτιών της δεκαετίας του ’20 και κατοικίες του ’50–’60 με μίξη μακεδονίτικης και προσφυγικής αρχιτεκτονικής.
Πλατεία & ναός: Κλασικός κόμβος του χωριού: εκκλησία, πλατεία, καφενείο. Εδώ θα ακούσεις ιστορίες για τις χαμένες πατρίδες, για την ελονοσία, για τα χρόνια της Κατοχής και για το πώς «άλλαξε ο τόπος αλλά ο άνθρωπος μένει».
Πεζοπορία στα Κρούσια: Σε μικρή απόσταση, το βουνό ανοίγει τα μονοπάτια του: δάση δρυός, καστανιάς, οξιάς, παλιά βελανιδόδασα, άγρια πανίδα (αγριογούρουνα, ελάφια, μικρότερα ζώα). Ιδανικό για όσους θέλουν ήπιες πεζοπορικές διαδρομές σε πραγματικό βουνό, όχι σε «διαμορφωμένο πάρκο».
Γήπεδο, αν έχει αγώνα: Αν πέσεις πάνω σε ματς της τοπικής ομάδας, μη το σκεφτείς: πήγαινε γήπεδο. Είναι ίσως η πιο ζωντανή εμπειρία για να δεις τι θα πει «κοινότητα σήμερα».
Γιατί να κλείσεις εδώ τη διαδρομή σου
Ο Χείμαρρος είναι ωραίο κλείσιμο μιας διαδρομής στα χωριά του Στρυμονικού και της Κερκίνης:
συνδυάζει ιστορία προσφυγιάς,
δυνατό αγροτικό χαρακτήρα,
ζωντανή κοινότητα που παλεύει ακόμη,
και ένα τοπίο που σε καλεί να περπατήσεις.
Δεν είναι χωριό-βιτρίνα. Είναι τόπος αληθινός, με πόνο, αγώνα και ελπίδα. Κι αν κάτσεις λίγο παραπάνω στο καφενείο, θα καταλάβεις ότι εδώ ο χρόνος δεν χάθηκε – απλώς άλλαξε ρούχα και συνεχίζει.
